Deuren vormen zowel de scheiding als de verbinding tussen ruimten. Zij moeten eenvoudig te openen zijn, maar tegelijk goed afsluiten. Bijvoorbeeld voor geluid, warmte, tocht, licht, inbraak ed. Dat betekent het sluiten van compromissen tussen al deze eisen, of het maken van keuzen.
Er bestaan verschillende soorten deuren, elk met eigen voor- en nadelen. De meest voorkomende typen op een rij:
- Draaideuren.
Een draaideur is een eenvoudige en goedkope oplossing. Algemeen voorkomend en meestal ook vanuit een rolstoel bruikbaar. De draairuimte is noodzakelijkerwijs toch al aanwezig als verkeersruimte bij de deur. Nadeel kan zijn wanneer op krappe plaatsen meerdere deuren tegen elkaar draaien. Of wanneer het deurblad in de weg zit bij zorg- of verkeersbewegingen. Een dagmaat van 900mm is voldoende voor de meeste grote hulpmiddelen. Bij toepassing van dubbele deurbladen (bv. 900+300mm) kan er ook een hooglaagbed door.
Met een leiding voor de voeding van een (evt. tzt. te plaatsen) deurautomaat, is de deur ook vanuit een rolstoel te bedienen. Met een redelijke handfunctie kan de deur ook met een horizontale greep over de volle breedte geopend of gesloten worden. Draaideuren isoleren mbv. tochtstrips beter tegen warmte en geluid dan de andere typen.
- Schuifdeuren.
Een schuifdeur is duurder dan een draaideur en vraagt altijd een vrije schuifruimte naast de deur. Ter breedte van de deur zelf kan de wand niet worden gebruikt om iets op te hangen. Voorkeur voor schuif- of draaideuren is erg persoonlijk. Iemand die thuis schuifdeuren heeft, komt elders toch vaak met draaideuren in aanraking. Let erop dat schuifdeuren soms handig zijn voor rolstoelers. Omdat de deur vanwege de handgreep gedeeltelijk in de opening moet blijven staan, is een bredere deuropening (plm. 1100mm) nodig. Net als draaideuren zijn schuifdeuren dmv. een extra voedingsleiding voor een deurautomaat op afstand bedienbaar te maken.
De schuifgeleiding van goedkopere soorten kan op den duur door vervuiling ed. de deur zwaarder laten lopen. Dure deuren kunnen "zweven" op lichte lagers of magneetvelden. Isolatie van schuifdeuren is moeilijk. Vooral bij typen waarbij de deur in een holle houten wand verdwijnt, is dat het geval. Alleen zeer kostbare deuren, voor speciale toepassingen als operatiekamers en studio's, sluiten voldoende hermetisch. Let ook op de complicaties bij gebruik van een plafondlift met rail.
- Doordraaiende ("klap"-)deuren.
Dit zijn draaideuren die dmv. speciale scharnieren beide kanten op kunnen zwaaien. Een elektrische rolstoel duwt hem altijd open in loop(rij)richting; een ruitje erin om een eventuele tegenligger te zien aankomen is verstandig. Een goedkope oplossing voor zelfredzaamheid in huis. Elektrische deuraandrijving is hier niet zinvol, deze zou het doordraai effect te niet doen. Net als bij een schuifdeur kan niet worden vertrouwd op de isolerende eigenschappen, vanwege het ontbreken van een deuraanslag.
De aloude "saloonklapdeurtjes" (enkel of dubbel) zijn een eenvoudige variant op dit type. Deze dienen uitsluitend als visuele afscheiding en hebben geen isolerende eigenschappen.
- Harmonicadeuren.
Een harmonica- of vouwdeur neemt vrijwel geen plek in wanneer deze open staat. Dat kan in veel situaties prettig zijn. De dure typen kunnen enige afsluitende en isolerende waarde hebben, de goedkope niet. Die laatste dienen uitsluitend als visuele afscheiding. Het openen vanuit een rolstoel kan bij goedkopere typen zwaarder zijn. Elektrische bediening is niet (goed) mogelijk.
Dat drempels ondingen zijn voor rollend materieel is duidelijk. Maar als waterkering bij de voordeur of badkamer zijn ze niet te missen. Een tegenstrijdigheid die opgelost kan worden, maar vaak onvoldoende gebeurt. ..
Binnenshuis zijn drempels overbodig. Voor plaatsen waar ze onvermijdbaar zijn (bv. waterkering in de badkamer) bestaan afgeronde/afgeschuinde hardsteen- of kunststeendorpels met opstanden van max. 5-8mm. Ook zijn er vlakke aluminium of kunststof drempels. Die zijn ook voor tilliftwieltjes overrijdbaar.
Het Bouwbesluit gaat uit van een maximaal hoogteverschil van 20mm. Voor rolstoelen is dat te doen. Voor tilliften en rollators, met veel kleinere wielen, is 20mm veel te veel. In de praktijk komt het toegestane hoogteverschil soms meerdere malen zeer kort achter elkaar voor. Dit "voldoet aan het Bouwbesluit", maar levert toch een slechte toegankelijkheid op. Daarnaast zijn, ook in "levensloopbestendige" nieuwbouwsituaties, volop voorbeelden te zien van onbereikbare balkons door hoge drempels. Zelfs de hoofdentrees van woningen zijn in sommige nieuwbouwprojecten alleen per trap(je) bereikbaar.
Bij buitendeuren altijd een waterkering toepassen, eventueel met opvanggoot, rooster en val-tochtstrip onder de deur. Dit voorkomt regen- en sneeuwdoorslag bij sterke wind en geeft toch een vlakke dorpeloplossing.
Bekijk hier een aantal veel voorkomende voorbeelden uit de praktijk van missers op dit gebied.
Netto vrije doorgangen moeten min. 800-900mm breed zijn. De brutomaat van de deur, die met zijn dikte en de knop gedeeltelijk in de doorgang valt, is dan 950-1050mm. Ook bij schuifdeuren blijft het deel met de kruk in de doorgang staan. Aan de knopzijde naast een draaideur 350-500mm extra ruimte in verband met opstellen rolstoel.
Voor een bed is de vrije doorgang min. 1200mm. Omdat dit wel erg brede deuren oplevert, met enorme scharnierbelasting, is het raadzaam zo’n (vlucht)opening te voorzien van een 950mm brede loopdeur en een te openen zijstuk van plm. 350mm breed.
Langere doorgangen, zoals gangen of hellingbanen, zijn min. 1200mm breed. Is passeren van twee rolstoelen wenselijk, dan is gauw 1600mm nodig. Zijn er doorgangen in de zijwanden, waarbij een haakse draai gemaakt moet worden, let dan op of deze draai mogelijk is. Zonodig de gang, de doorgang naar opzij, of beide verbreden.
Bedieningselementen, zoals schakelaars, deurkrukken, raamboompjes, kranen ed. zijn bij een hoogte van 850-1050mm boven de vloer bedienbaar vanuit een rolstoel. Raam- en deurkrukken zijn soms eenvoudig te verlengen of te verplaatsen. Er bestaan stangen- of kettingsystemen waarmee ramen op afstand mechanisch bedienbaar zijn. Ook elektrische (afstands-)bediening is mogelijk.
Voor het verplaatsen van elektrapunten moet er al gauw gebroken worden. Verlengsnoeren over muren zijn af te raden. Een goedkope manier is om gebruik te maken van op afstand bedienbare, los in te pluggen wandcontactdozen, waarop apparatuur is aan te sluiten. Deze zijn vaak verkrijgbaar bij bouwmarkten.
Een intercom met elektrische deuropener naar de voordeur biedt voordelen. Te bedienen vanuit de woon- of slaapkamer. Of via een domotica- of omgevingsbesturings systeem. Op afstand kan worden gezien wie voor de deur staat met de mogelijkheid deze persoon al dan niet binnen te laten. Is er ook een elektrische deurautomaat gemonteerd, dan kan een persoon met beperkingen zelfstandig naar binnen of naar buiten gaan.
Voor kinderen met beperkingen kan een intercom vanuit hun slaapkamer naar die van de ouders (of de woonkamer) van belang zijn. Soms is een gewone babyfoon voldoende, voorzien van spreek-luisterverbinding met drukknop of "altijd-openstaand". Dat laatste geeft meer controlemogelijkheden maar minder privacy. In situaties, waarin acuut ingegrepen moet kunnen worden (beademing, epileptie ed.), dient er een directe alarmering te zijn naar de ruimten waar zich volwassenen bevinden. Al dan niet met videomogelijkheden.
Let erop, dat goedkope standaard intercoms/babyfoons, die via het lichtnet werken, soms door medische apparatuur gestoord kunnen worden. Of, nog erger, dat zij deze zelf kunnen storen.
Vertrouw niet te veel op de stuurmanskunst van degene die de tillift of rolstoel bedient. Zeker in moderne huizen rijd je zo het stucwerk van de muren of de gaten in de deuren. Uitwendige hoeken hebben een stootbescherming van roestvrij staal (rvs) of kunststof. Het is mooier als deze tot bovenaan doorlopen.
Voor het beschermen van deuren en gestucte wanden zijn er stootborden of plinten verkrijgbaar. De juiste hoogte is afhankelijk van de plaats waar door uitsteeksels op het hulpmiddel de meeste schade te verwachten valt. Geschroefde rvs-plaat is afdoende, maar ziet er "ziekenhuisachtig" en minder fraai uit. Beter voldoet vaak een plm. 350mm hoog en 3mm dik plint van ("trespa") volkernplaat. Deze kunststof is sterk en in veel, bij het interieur passende, kleuren verkrijgbaar. Bij verlijming op een stevige ondergrond wordt een strakker aanzien verkregen dan met schroeven. In sommige interieurs kan een lambrizering van stootvast materiaal een fraaie en effectieve oplossing zijn.
Met welke hulpmiddelen moet er (nu en in de toekomst) rekening worden gehouden? Een niet volledige opsomming van de meest voorkomende hulpmiddelen vindt u hieronder. Houd u er rekening mee dat de hier opgegeven maten gemiddeld zijn en per concreet geval bekeken dienen te worden. Zij variëren in de praktijk behoorlijk, al naar gelang het fabrikaat. Voorzieningen voor kinderen zijn vaak kleiner. Houd er echter rekening mee dat kinderen groeien! Ga daarom toch uit van de gegeven (volwassen) maatvoeringen.
- Handrolstoel, afmetingen plm. 700x1200mm, draaicirkel 1500mm. Let bij zelfrijders op extra benodigde breedte voor de handen.
- Grote handrolstoel met kantelverstelling, 750x1600mm, draaicirkel 1800-2200mm.
- Elektrische rolstoel, afmetingen 700x1600mm, draaicirkel 1500-2000mm.
In geval van aangemonteerde voorzieningen als robotarm, spreekcomputer, beademingsapparaat ed. moeten deze afmetingen groter worden genomen.
- Een statafel ("staplank") is een therapeutisch hulpmiddel dat bij kinderen over langere tijd thuis gebruikt kan worden voor het beïnvloeden van de beenstand. Hoewel het apparaat vanuit de AWBZ wordt verstrekt, dient er vanuit de WMO voldoende stallingsruimte aanwezig te zijn. Afmetingen tot plm. 800x1500mm.
- Met een loopwagen ("gaittrainer") kan een kind loopoefeningen doen of zich binnenshuis verplaatsen. Het betreft een frame op wielen met uitwendige maten van gauw 800x1100mm, waarin een kind stabiel ondersteund kan staan.
- Speel/werktafel die wordt gebruikt voor bijzondere speltraining, water- of zandspelletjes bij kinderen met verstandelijke beperkingen. Kinderen met alleen lichamelijke beperkingen gebruiken een (onderrijdbare) tafel of bureau voor huiswerk of (al dan niet aangepaste) computer. Maatvoering in alle gevallen gemiddeld plm. 750x1400mm.
- Met een rollator kunnen moeilijk ter been zijnde mensen toch uit de voeten. Indien het niet in gebruik is, stalt u het looprek in plm. 600x800mm.
- Kinderen die niet lopen of kruipen, en doorgaans verstandelijke beperkingen hebben, liggen overdag prettig in een ligbox (speel- of bedbox) in de woonkamer, bij van de andere huisgenoten. Deze box is op werkhoogte en moet aan één zijde geopend kunnen worden voor verzorging en gebruik van een tillift. De afmetingen van 1500x1800mm tot 2200x2200mm vragen een behoorlijke oppervlakte in de woonkamer.
- Bij therapiën thuis kunnen verschillende grote en bijzondere hulpmiddelen gebruikt worden. Zoals een oefenmatras. Deze wordt uitgerold op de grond of ligt op een tafel/werkblad/bed. Afmetingen variëren van 1200x1800mm tot 2200x2200mm. Dergelijke hulpmiddelen vallen nooit onder de WMO, maar onder de AWBZ. Wanneer het hulpmiddel een beperking compenseert, kan een gemeente soms vanuit de WMO de ruimte ervoor subsidiëren.
